Een drukte van belang

Nyataba ukukubhona! Die uitspraak was van het weekend wel op z’n plek. 

Mr. Maseko, een driver, is denk ik één van de beste hier die Nederlandse zinnen kan. Dan zegt hij op een mooi accent, ik ben blij je weer te zien of slaap lekker of ik geniet ervan en dan lacht hij zelf het hardst. In de auto op weg naar Zvishavane, waar we bij ds. Mwedzi mochten slapen, twee weken geleden, wilde we toch graag weten hoe we hier moeten laten weten dat we blij zijn om iemand weer te zien, en na veel oefenen blijft het hangen: Nyataba ukukubhona. Mensen hier liggen in een deuk als je dat ineens zegt. Ook op de zaal heb ik inmiddels van mijn collega’s veel vaste zinnen geleerd die ik kan gebruiken. Dat vinden ze natuurlijk allemaal heel erg grappig. Bijvoorbeeld unatile amapillies? Heb je je medicijnen genomen? Naast dat het grappig is, is het vooral erg handig, anders begrijpen ze je gewoon niet en heb je voor alles een vertaler nodig. Het voelt eigenlijk een beetje als, op eigen benen kunnen staan.

Het was een bijzonder weekend, namelijk het communion weekend (avondmaalsweekend), niet ergens anders, maar gewoon hier in Mbuma. Dat trok een hele grote mensenschare vanuit Bulawayo, maar ook vanuit alle dorpjes en plekjes hieromheen en dat is voor sommigen niet bepaald dichtbij. Ook de kinderen van het Thembiso weeshuis kwamen donderdag in een grote bus vol aan. Er was namelijk ook een jeugdkamp. Een leegstaand gebouw aan het begin van het terrein werd daarvoor gebruikt, gelukkig waren er heel veel slaapplekken beschikbaar, toch moesten er nog wel wat matrassen mee op het dak van de bus. Kort samengevat, plotseling was Mbuma (dat afgelegen, verscholen plekje tussen de grote bossen en rimboe, waarnaar als je er wil komen, je minimaal 2 uur door de boesboes moet rijden of hobbelen) een heel gezellig, druk en dichtbevolkt stukje aarde. En zo had ik dat nog niet meegemaakt sinds ik hier ben, dus ik keek m’n ogen uit. Goed, nyataba ukukubhona kon ik dus goed gebruiken, want de meeste mensen die dan komen, zijn inmiddels haast oude bekenden, die je bijvoorbeeld in andere gemeenten heb gezien of die vaker langs komen of die eerder hier gewerkt hebben.

Iedereen was ontzettend blij om er te zijn, families worden herenigd, vrienden ontmoeten elkaar, iedereen is blij elkaar te zien en samen naar de kerk te mogen. Zo’n blijdschap geeft je bijna kippenvel, maar gelukkig geeft de hete zon je daar niet aan toe.

Donderdag en vrijdag zijn er twee diensten, zaterdag één, zondag het avondmaal en maandag een afsluiting. Daarnaast begin je met z’n allen de dag om 0800 met bidden, lezen en zingen en sluit je de dag om 1900 op dezelfde manier af, alleen dan in het donker, want de lichten in de kerk deden het niet. Ook dat heeft wel z’n sfeer. Op zaterdagavond aten we met 50 mensen op de veranda van de dokter. 

Er waren elke dienst zo veel mensen dat er, (ondanks dat iedereen haast op elkaar zat) ook heel veel met hun gezinnen buiten zaten, beschut tegen de zon onder de tent die er was neergezet of onder de bomen. Het maakte ze niet uit, als ze maar mee konden luisteren. De deur van de kerk staat altijd open, mensen namen hun buren mee die nooit uit de bijbel gehoord hadden en de dominee vroeg daar ook om. Na de diensten staat iedereen buiten en kan je het aantal handen schudden niet meer op twee handen tellen, nee zelfs niet op zes handen ;-).  Sommigen laten je ook niet meer los en nemen je zo aan je arm mee naar de volgende. De dominee bijvoorbeeld, houdt je stevig vast en bedankt je hartelijk. 

Vanochtend hebben we ze allemaal weer uitgezwaaid en is de rust weer een beetje wedergekeerd. Dominee Khumalo heeft ons op het hart gedrukt om gauw langs te komen in Bulawayo. 

Dat dit op zo’n plek allemaal gebeurt kon ik me van tevoren niet voorstellen, maar tis echt.

Goed, ver van de bewoonde wereld dus, maar dat weerhoudt ook de patiënten niet om hierheen te komen. Het was soms druk in het ziekenhuis en dat betekent veel ‘floorbeds’, oftewel bedden onder de normale bedden op de vloer. Ook vanwege de extra vakantiedagen waarop de outpatient department(de poli) dicht was, kwam er dus meer werk op de dagen dat hij wel open was, dat resulteerde in 103 patiënten die op 1 dag op spreekuur kwamen, de 103e patiënt kan wel wat geduld gebruiken, dat begrijp je. ‘S ochtends vroeg, of vaak al de dag ervoor, zit of slaap je voor het ziekenhuis en je kan bijvoorbeeld om 2030 ‘s avonds pas geholpen worden. Als ik dan door die gang loop waar al die mensen zitten, hoor ik welles, hé sister Anne, dan weet je dat je inmiddels herkend wordt. Ook in de zaal gaat dat gelijk de ronde, alle patiënten weten je te vinden. 

Twee jonge mannen met twee verschillende problemen kwamen binnen in de mannenzaal. De één z’n darm was verstopt, door een lintworm van ongeveer een meter. Na de operatie ging het goed met hem tot op een avond dat hij kronkelend van de pijn door de zaal liep. Gissend dat het weer een lintworm zou zijn, brachten we hem laat in de avond naar de operatietafel. Het was alleen geen lintworm, het was een stilstaande darm waardoor al z’n opgestapelde voedsel in z’n maag en darm hem pijn gaf. In Nederland zou je in plaats van zijn darmen opnieuw open te maken, eerst even een CT scan maken om te kijken wat er aan de hand is en dat voorkomt een operatie. Maar dat behoort hier niet tot de opties, dus werd de buik open en weer dicht genaaid. 

Er kwam een jonge man met drie darmperforaties (eigenlijk gaten in de darmwand) dus die moest snel geopereerd worden. Het was een ingrijpende operatie en de man was in een kritieke toestand na de operatie. Het bleek dat waarschijnlijk tyfus de oorzaak was van de perforaties, dus dat vereiste strikte isolatie. Een paar dagen vol intensieve zorg volgde. Het leek even beter te gaan, zijn lichaam accepteerde voedsel, z’n sonde mocht eruit en z’n stoma deed het goed, maar erg genoeg ging de tyfus naar zijn hersenen en heeft hij het niet gehaald. De antibiotica’s sloegen niet aan. Ontzettend verdrietig om dat allemaal te zien gebeuren als je er zo mee bezig bent met z’n allen.

Als verpleegkundige ben je ook bij alle stappen die erna gebeuren, dat maak ik in Nederland niet mee. Vaak wordt het lichaam opgehaald in een ezelskar of soms ook wel in een auto, familieleden begraven hun geliefden in hun eigen stuk land. Op het moment wordt er hier een nieuw mortuarium gebouwd, want van het oude is veel afgebroken.

De dagen erna begon mijn ‘night duty’ oftewel 7 nachten van 20:00 ‘s avonds tot 07:30 in de ochtend. Met een team van 4 waarvan 1 vast staat op de labour ward (bevallingzaal) ben je verantwoordelijk voor de mannen-, vrouwen- en kinderzaal. Dus eigenlijk waren we vooral met z’n 3en, een verpleeghulp, een andere nurse en sister Anne dan ;-), verantwoordelijk voor ongeveer 50 patiënten. De eerste nachten waren bijzonder druk, dus dan ren je heen en weer tussen de zalen. Waar buiten overal familieleden op de grond op en onder dekens liggen te slapen. Dus uitkijken dat je niet over iemand struikel. 

Waar ben je dan druk mee in zo’n nacht zou je zeggen, nou we zorgden voor een heel klein, heel ziek baby’tje met het RS virus in een couveuse. Elke 2 uur produceerde de moeder wat moedermelk in een kommetje wat ik door het mini sondetje heen spuitte. Elk uur doe je alle observaties en daar heb je meer patiënten van. Toen kwamen er drie kindjes binnen met onze ambulance die bessen van een verkeerde struik hadden gegeten. Niet veel later kwam de auto uit de stad terug met kersvers bloed voor een aantal patiënten. Er was een jongetje die ineens bloed overgaf en heel ziek werd. Als de auto naar de stad gaat ‘s ochtends vroeg, moet je bij een aantal mensen bloed verzamelen voor wat hier in het laboratorium niet mogelijk is of voor bloedtransfusie (om te weten welke bloedgroep ze hebben). En nog veel meer, maar gelukkig hadden we een super fijn team. De opvolgende nachten was het wat rustiger en daarna heb je dan 7 dagen vrij. In die ene week heb je dan namelijk 80 uur gewerkt.

Vanaf februari zijn er ook twee Hoornbeeck studenten hier, en een van hen werkt ook op de mannenzaal, dus die mag ik samen met de anderen begeleiden. Het is wel heel leuk om te zien, hoe verbaast ik eerst was over de dingen die je tegenkomt, zo verbaast waren zij nu. Ze zitten in hun 4e jaar, dus ze moeten ook alle examens doen. Het is een leuke uitdaging om in deze totaal andere ziekenhuissfeer daar naar toe te werken.  

Het weekend hierna sliep ik samen met Maaike en de twee studenten, en ook Sjoerd en Carolien en de kinderen gingen mee, bij ds Mwedzi in Zvishavane, zo’n 6/7 uur rijden van hier. Ook veel mensen van hier gingen mee. Onderweg kwamen we langs kilometers mijnen, waar ook veel van onze patiënten vandaan komen met silicosis of ook wel stoflongen genoemd van het werken in de mijn.

Een totaal ander landschap dan hier, berg en heuvelachtig en heel weids, ik moest eigenlijk stiekem aan het paradijs denken. We gingen naar de kerk op een uur rijden daarvandaan. Het eerste stuk weg was superglad, maar het laatste halfuur reden we letterlijk over rotsen en verder heel veel hobbels en kwamen we uiteindelijk bij een kerkje op een rots midden tussen de heuvels en weidse natuur met een paar scholen en een ezel. Er werden die zondag ook twee oudere vrouwen gedoopt. De mensen pasten ook daar niet in de kerk, dus kwam er een trap tevoorschijn en konden ze ook nog op de soort vliering zitten. We kregen thee na de kerk, dus daar zaten we heerlijk op de rots en daarna kregen we nog een flinke maaltijd. Die gastvrijheid is echt enorm. 

Bij de dominee thuis was dat niet minder. Om half 6 in de ochtend wordt er op onze deur geklopt met de mededeling: ‘bath is ready’, oftewel er staat een emmer water klaar met zeep en olie, dus kom. Op de terugweg op maandag hebben we de hele auto, dat waren iets van 13 mensen, op ijs getrakteerd.

Na dat weekend werd het ineens ijzig koud hier. Nou ja dat viel dan ook wel mee, maar we zijn niks meer gewend. De vesten moesten uit de kast, helaas heb ik er maar één, want ik was hier niet op voorbereid. Daarbij viel het stroom uit, dus we zaten in een koud en donker huis. Na 3 dagen was het gelukkig gefikst en hoefden we geen zaklamp meer te gebruiken voor het koken. Helaas heeft de koelkast het nu wel begeven, toen er ineens een vlammetje uit kwam. We kwamen erachter dat door de koelkast het stroom elke keer uitviel. De reparateur is al gebeld afgelopen vrijdag, hij komt eraan, wanneer weet ik niet… Wel jammer van onze spullen, maar gelukkig konden we wat onderbrengen bij anderen. Onze boodschappen zijn wel bijzonder ingeslinkt, dus dat wordt wat zuiniger aan doen totdat ik weer in de stad kom over twee weken.

De kinderen van onze collega nurse hebben vissen gevangen hier een stukje vandaan, dus daar hebben we er twee van gekocht. Een vis met alles er op en eraan dus nu gaan we even bij onze collega langs, die leert ons de kneepjes van het vak. En als die vis dan geslacht is, eet ik na 5,5 maand weer een stukje vis. 

Woensdag begin ik met een reeks van 12 dagen en als ik die klaar heb ga ik mijn vader, moeder en broer ophalen van het vliegveld. Dat is een heel leuk vooruitzicht! 

Tot horens!